Sprawiedliwy Handel coraz mocniej wchodzi do europejskiej polityki gospodarczej. Fair Trade Advocacy Office (FTAO) w Brukseli zabiega o to, aby nowe regulacje dotyczące łańcuchów dostaw, tekstyliów, zamówień publicznych, rolnictwa i praw człowieka nie pozostawiały drobnych producentów na marginesie transformacji. Najnowszy biuletyn FTAO pokazuje, gdzie dziś toczą się najważniejsze debaty.

Czego dowiadujemy się z ostatniego Biuletynu FTAO

Fair Trade to nie tylko certyfikowane produkty, odpowiedzialne zakupy czy współpraca z producentami z krajów Globalnego Południa. To także działania na rzecz takich regulacji gospodarczych i handlowych, które uwzględniają prawa człowieka, ochronę środowiska oraz sytuację drobnych producentów i pracowników w globalnych łańcuchach dostaw. Właśnie na tym polu działa Fair Trade Advocacy Office (FTAO) – brukselskie biuro rzecznicze reprezentujące głos ruchu Fair Trade wobec instytucji Unii Europejskiej. Najnowszy biuletyn FTAO pokazuje, jak szeroki jest dziś zakres tej działalności: od regulacji dotyczących wylesiania i należytej staranności przedsiębiorstw, przez zamówienia publiczne i rolnictwo ekologiczne, aż po politykę dotyczącą tekstyliów i przeciwdziałanie pracy przymusowej.

Fair Trade obecny w Parlamencie Europejskim

Jednym z ważnych wydarzeń ostatnich miesięcy były obchody Światowego Dnia Sprawiedliwego Handlu w Parlamencie Europejskim, zorganizowane 6 maja wspólnie z parlamentarną grupą roboczą ds. Fair Trade. W spotkaniu uczestniczyli przedstawiciele Komisji Europejskiej, delegatur UE, organizacji społeczeństwa obywatelskiego, przedsiębiorstw, ambasad państw spoza UE oraz organizacji producentów. Wśród nich znalazła się m.in. Yoriely Villalobos, przewodnicząca latynoamerykańskiej sieci producentów Fairtrade – CLAC.

Dyskusja dotyczyła roli Fair Trade w polityce zewnętrznej Unii Europejskiej oraz tego, jak wdrażać coraz bardziej rozbudowane europejskie regulacje dotyczące zrównoważonego rozwoju, nie przerzucając kosztów transformacji na producentów z krajów rozwijających się. To właśnie jeden z najważniejszych tematów obecnych działań FTAO: ambitne regulacje środowiskowe i społeczne są potrzebne, ale muszą uwzględniać możliwości i realia drobnych producentów.

Ochrona lasów bez wykluczania drobnych producentów

Dobrym przykładem jest unijne rozporządzenie dotyczące produktów niepowodujących wylesiania – EUDR. FTAO popiera jego cele, zwraca jednak uwagę, że spełnienie nowych wymagań może być szczególnie trudne dla drobnych gospodarstw rolnych. Problemem są m.in. wymagania dotyczące geolokalizacji, dokumentacji czy wykazania zgodności produkcji z przepisami. Na świecie funkcjonuje około 570 milionów drobnych gospodarstw rolnych. Bez odpowiedniego wsparcia część z nich może mieć problemy z dostępem do rynku europejskiego.

Dlatego FTAO apeluje do Komisji Europejskiej, państw członkowskich oraz przedsiębiorstw o zapewnienie producentom pomocy technicznej, odpowiednich instrumentów finansowych oraz rzeczywistego partnerstwa z krajami producenckimi. Ochrona lasów i godne warunki życia producentów nie powinny być traktowane jako konkurencyjne cele. Dobrze zaprojektowana polityka powinna realizować je równocześnie.

FTAO uczestniczy również w EU Sustainable Supply Chains Coalition, skupiającej przedsiębiorstwa, organizacje certyfikacyjne, NGO i inicjatywy wielostronne działające na rzecz ambitnej europejskiej polityki dotyczącej zrównoważonych łańcuchów dostaw produktów rolnych i drzewnych.

Zamówienia publiczne mogą zmieniać rynek

Kolejnym ważnym obszarem działalności FTAO są zrównoważone zamówienia publiczne. To zagadnienie szczególnie istotne dla ruchu Fair Trade. Administracja publiczna, samorządy, szkoły, uczelnie czy szpitale każdego roku dokonują zakupów o ogromnej wartości. Kryteria stosowane przy wydawaniu publicznych pieniędzy mogą więc realnie wpływać na standardy społeczne i środowiskowe rynku. FTAO wraz z partnerami zabiega o to, aby przy reformowaniu europejskich przepisów dotyczących zamówień publicznych nie sprowadzać dyskusji wyłącznie do ich „upraszczania”.

Biuro postuluje m.in. wprowadzenie minimalnych standardów społecznych i środowiskowych, uznanie żywności za sektor strategiczny oraz odejście od automatycznego premiowania najniższej ceny na rzecz oceny rzeczywistej wartości oferowanych produktów i usług. Wspólnie z około 50 organizacjami reprezentującymi biznes, społeczeństwo obywatelskie i sektor publiczny FTAO skierowało w tej sprawie wspólny apel do Komisji Europejskiej. Dla polskich organizacji Fair Trade jest to temat wart szczególnej uwagi. Zrównoważone zamówienia publiczne mogą bowiem stać się jednym z najskuteczniejszych narzędzi praktycznego wdrażania zasad odpowiedzialnej konsumpcji przez samorządy i instytucje publiczne.

Godne dochody producentów i odpowiedzialność przedsiębiorstw

FTAO aktywnie uczestniczy również w debacie dotyczącej Corporate Sustainability Due Diligence Directive (CSDDD), czyli europejskich przepisów dotyczących należytej staranności przedsiębiorstw w zakresie praw człowieka i środowiska. Podczas targów World of Coffee 2026 w Brukseli FTAO zorganizowało spotkanie poświęcone kwestii godnych dochodów producentów kawy – Living Income. Do rozmowy zaproszono przedstawicieli instytucji europejskich, krajów partnerskich UE, biznesu oraz spółdzielni producentów z Nikaragui, Ugandy, Indii i Brazylii.

Przesłanie było jednoznaczne: odpowiedzialnych łańcuchów dostaw nie da się budować wyłącznie poprzez nakładanie nowych obowiązków. Potrzebna jest rzeczywista współpraca producentów, przedsiębiorstw, administracji publicznej i organizacji społecznych, a głos producentów powinien być obecny przy projektowaniu i wdrażaniu nowych regulacji.

Rolnictwo ekologiczne musi pozostać dostępne dla małych producentów

FTAO angażuje się również w prace nad zmianami europejskich regulacji dotyczących produkcji ekologicznej. Problem dotyczy m.in. zasad funkcjonowania grup producentów. Według informacji przedstawianych przez ruch Fair Trade obecne przepisy mogą prowadzić do rozbijania organizacji, które przez lata skupiały zarówno producentów ekologicznych, jak i konwencjonalnych.

W praktyce może to oznaczać konieczność tworzenia równoległych struktur prawnych, dodatkowe koszty administracyjne, a nawet wykluczanie części rolników z istniejących organizacji. FTAO wraz z partnerami apeluje więc o praktyczne, jednoznaczne i inkluzywne przepisy, pozwalające drobnym producentom uczestniczyć w rynku produktów ekologicznych.

Tekstylia: europejska transformacja musi być sprawiedliwa

Szczególnie intensywnym obszarem działań rzeczniczych FTAO pozostaje sektor tekstylny. W rocznicę katastrofy Rana Plaza biuro opublikowało przewodnik The textile sector needs to change, przedstawiający najważniejsze problemy branży oraz działania, jakie UE powinna podjąć, aby stworzyć bardziej sprawiedliwy i zrównoważony sektor tekstylny.

Duże znaczenie będą miały nowe przepisy dotyczące ekoprojektowania zrównoważonych produktów (ESPR). Około 2029 roku mają one ustanowić nowe standardy zrównoważonego rozwoju dla odzieży tekstylnej sprzedawanej na rynku Unii Europejskiej.FTAO, wspólnie z Fairtrade International oraz World Fair Trade Organization-Europe, podkreśla, że przy tworzeniu szczegółowych zasad konieczne jest włączenie do konsultacji podmiotów spoza UE.

Drobni rolnicy, rzemieślnicy, pracownicy i przedsiębiorstwa Fair Trade nie mogą dowiadywać się o nowych wymaganiach dopiero wtedy, gdy staną się one warunkiem dostępu do europejskiego rynku.

Powinni uczestniczyć w projektowaniu rozwiązań oraz otrzymać odpowiednie wsparcie we wdrażaniu nowych standardów. Podczas Organic Cotton Summit w Stambule FTAO wraz z partnerami pracowało także nad propozycjami uwzględnienia w europejskich regulacjach materiałów odnawialnych pozyskiwanych w sposób zrównoważony, obok wymagań dotyczących wykorzystania surowców pochodzących z recyklingu.

Praca przymusowa: regulacje muszą chronić ludzi

Kolejnym obszarem działań FTAO jest wdrażanie unijnego Forced Labour Regulation, którego celem jest eliminowanie z europejskiego rynku produktów powstających z wykorzystaniem pracy przymusowej. Według danych przywoływanych przez FTAO problem ten dotyczy obecnie około 27,6 miliona ludzi na świecie. Biuro wraz z organizacją SOLIDAR prowadzi dialog z ekspertami, przedstawicielami Parlamentu Europejskiego, Komisji Europejskiej, biznesu oraz partnerów spoza UE. FTAO podkreśla, że wdrażanie nowych regulacji powinno przede wszystkim chronić osoby, których prawa są naruszane. Jednocześnie UE powinna wspierać kraje partnerskie w eliminowaniu przyczyn pracy przymusowej i budowaniu bardziej zrównoważonych modeli rozwoju.

Fair Trade jako element sprawiedliwej transformacji

W najnowszych działaniach FTAO coraz wyraźniej pojawia się jeszcze jeden wspólny wątek: sprawiedliwa transformacja klimatyczna. Opublikowany przez biuro przewodnik dotyczący Fair Trade i odporności na zmiany klimatu pokazuje, że polityki klimatycznej nie można oddzielać od kwestii społecznych i ekonomicznych. Zmiany klimatyczne szczególnie mocno dotykają społeczności, które w najmniejszym stopniu przyczyniły się do ich powstania. Dlatego transformacja gospodarcza powinna jednocześnie prowadzić do ograniczania emisji, ochrony środowiska, poprawy warunków pracy oraz zapewnienia producentom godnych i stabilnych dochodów.

Dlaczego działalność FTAO jest ważna?

Najnowszy biuletyn Fair Trade Advocacy Office dobrze pokazuje zmianę, jaka zachodzi w europejskiej debacie o Fair Trade. Sprawiedliwy Handel nie jest już wyłącznie alternatywnym modelem wymiany handlowej czy sposobem świadomego wyboru produktów przez konsumentów. Coraz częściej jego zasady pojawiają się w centrum dyskusji o polityce handlowej, zamówieniach publicznych, ochronie klimatu, odpowiedzialności przedsiębiorstw, rolnictwie, produkcji tekstylnej i prawach człowieka.

FTAO stara się przy tym przypominać europejskim decydentom o podstawowej zasadzie: transformacja w kierunku bardziej zrównoważonej gospodarki nie może odbywać się kosztem najsłabszych uczestników globalnych łańcuchów dostaw. Nowe regulacje powinny nie tylko nakładać wymagania, lecz także tworzyć warunki, w których drobni producenci, rolnicy, rzemieślnicy i pracownicy mogą rzeczywiście uczestniczyć w bardziej sprawiedliwym i zrównoważonym handlu. To właśnie tutaj doświadczenia ruchu Fair Trade mogą mieć szczególne znaczenie dla przyszłości europejskiej polityki gospodarczej.