Historia i polityka

Kolumbia leży w północno-zachodniej części Ameryki Południowej. Ma powierzchnię ok. 1,1 mln km2 i jest czwartym pod względem wielkości krajem na kontynencie. Jest 3,5 razy większa od Polski, lecz żyje tam ok. 37,683 mln mieszkańców, a więc mniej więcej tyle, co w naszym kraju. Kolumbia jest jedynym krajem południowoamerykańskim, który ma dostęp zarówno do Pacyfiku, jak i Atlantyku (Morze Karaibskie). Z powodu położenia bliskiego od równika w Kolumbii nie można wyróżnić odrębnych pór roku. Jej klimat zmienia się wraz wysokością nad poziomem morza, stąd średnie temperatury w gorącej strefie nizinnej wynoszą 24-30oC, zaś na wysokości 4500 m n.p.m. rozciąga się strefa wiecznych śniegów. Ważnym czynnikiem oddziałującym na tamtejszy klimat oraz rybołówstwa jest zjawisko “El Niño”, występujące na Pacyfiku. Jego intensywność i okresowa zmienność może być zagrożona poprzez globalne zmiany klimatyczne, co może wywołać poważne konsekwencje.

W części zachodniej oraz środkowej Kolumbię przecinają 3 łańcuchy górskie (Cordillera Occidental, Cordillera Central, Cordiera Oriental), sięgające wysokości 5000 m n.p.m. z wciąż czynnymi wulkanami. Ten charakterystyczny układ dzieli geograficznie kraj na region Pacyfiku (obszar najbardziej obfitujący w opady), region Andów oraz wschodnie niziny, które rozciągają się w postaci sawanny (Llanos orientales) w części północnej oraz amazońskich lasów tropikalnych (Selva amazónica) w części południowej. Znaczna północna część kraju określana jest jako region karaibski.

Kolumbia może być uważana za najstarszy kraj demokratyczny na kontynencie, którego ustrój również dzisiaj uznawany jest za modelowy - z regularnie odbywającymi się wyborami, liberalną konstytucją, wolnością mediów itd. Jednak za tą demokratyczną fasadą kryją się ekstremalne formy przemocy politycznej, której ofiarami są opozycjoniści, działacze ochrony praw człowieka, dziennikarze, członkowie związków zawodowych, adwokaci, drobni rolnicy w regionach objętych konfliktami oraz członkowie różnych mniejszości, jak np. homoseksualiści czy dzieci ulicy. Nie zważając na międzynarodową opinię publiczną i pod płaszczykiem walki z mafią narkotykową oraz oddziałami partyzanckimi (Guerilla), którym przypisuje się winę za słabą kondycję państwa, różne jednostki militarne i paramilitarne (szwadrony śmierci) prowadzą w Kolumbii brudną wojnę przeciwko własnej ludności – mordy polityczne, zbrojne starcia, rabunki, wypędzenia, porwania oraz tortury są najstraszniejszą, alarmującą codziennością w Kolumbii.

Po częstych zmianach starej pochodzącej jeszcze z roku 1886 konstytucji, w połowie 1991 roku weszła w życie konstytucja nowa. Celem tego zabiegu było przede wszystkim zwalczanie tradycyjnych porozumień (karteli), tworzonych przez tzw. partie tradycyjne (lewicowe oraz konserwatywne). Podjęto także środki, które miały ukrócić korupcję oraz nepotyzm w gospodarce, zabraniając członkom rządu i parlamentu piastowania innych urzędów i funkcji publicznych oraz wspierania swych popleczników. W odniesieniu do sądownictwa podjęto kroki celem osiągnięcia większej niezależności oraz efektywności. Ukształtowano je na podobieństwo modelu amerykańskiego. Od sierpnia 1998 urząd prezydenta oraz szefa rządu sprawował Andrés Pastrana Astrango z partii Nueva Fuerza Democrática (założonej przez niego w roku 1991). Został on wybrany na 4-letnią kadencję, a urząd zdobył dopiero w drugiej turze wyborów. Cieniem na wyborach kładły się zamachy terrorystyczne, w których zginęło co najmniej 19 osób.

Pastrana postawił sobie za główny cel rozbudowę kolumbijskiego państwa socjalnego oraz zawarcie pokoju z lewackimi oddziałami Guerilla, Fuerzas Armadas Revolucionarias de Colombia (FARC) oraz Ejército de Liberación Nacional (ELN). Udało mu się jako pierwszemu kolumbijskiemu prezydentowi spotkać w lipcu 1998 z FARC.

Mimo wszystko terror w Kolumbii trwa nadal. Rok 1999 został przez rzecznika praw obywatelskich nazwany jako “najbardziej krwawy rok w Kolumbii” – miało miejsce 289 masakr, w których zamordowano 1357 osób.

7.08.2002 urząd prezydenta objął Álvaro Uribe Vélez po zwycięskich wyborach z 26 maja. (zob. http://kampania.amnesty.org.pl/docs/Kolumbia_raport_pl.pdf)

Gospodarka i sprawy społeczne

Równolegle z trudną sytuacją społeczno-polityczną, gospodarka kolumbijska znajduje się w stanie niepewności. Kolumbia skorzystała ze wzrostu gospodarczego, lecz przeżyła również najcięższy kryzys gospodarczy w XX wieku. Realny wzrost gospodarczy od roku 1997 stale spada. W roku 1999 liczono w najlepszym wypadku na wzrost rzędu 1%. Mimo to strukturę gospodarki Kolumbii określa się jako relatywnie stabilną. PKB wytwarzany jest w ok. 20% przez rolnictwo (kawa, ryż, kukurydza, sorgo, ziemniaki), w 27% przez przemysł (wraz z górnictwem oraz budownictwem), a w 54% przez państwowy i prywatny sektor usług.

Zapaść miał zlikwidować Wielki Plan Społeczny (Gran Salto Social). Podczas jego wdrażania pojawiły się jednak wyraźne problemy. Gospodarka kolumbijska znajduje się w niepewnej sytuacji z powodu niestabilnego systemu bankowego, brakiem spokoju na prowincji spowodowanej działalnością Guerilli oraz karteli narkotykowych, a także problemu prania brudnych pieniędzy.

Według oficjalnych danych stopa bezrobocia w roku 1997 wyniosła ok. 12,6%.

Kolumbii nie ominęły poważne problemy w zakresie ochrony środowiska. Zwłaszcza duże miasta, jak Bogotá czy Medellín, borykają się z zanieczyszczeniem powietrza.

Ludność składa się z Metysów - 58%, Mulatów - 14%, białych - 20%, Kreoli i Murzynów (4%), Zambos (mieszańcy Murzynów i Indian) - 3% oraz ok. 20 tys. rdzennej ludności plemiennej.

Niemal cała ludność (96%) deklaruje przynależność do Kościoła rzymsko-katolickiego. Obowiązek szkolny obejmuje dzieci w wieku 7-12 lat, lecz trudności w szkolnictwie oraz niedostatek kadr nauczycielskich powodują, iż nie jest on konsekwentnie egzekwowany (według szacunków za rok 1991 tylko 83% chodziło do szkoły). Stopa analfabetyzmu wynosi ok. 8,7%.

Kolumbia przy pomocy pożyczek zagranicznych wprawdzie poprawiła w ostatnich latach system ochrony zdrowia, lecz wciąż w tej dziedzinie istnieją poważne braki. Widoczne są duże różnice między wsią a miastem. Niewystarczające odżywianie i warunki mieszkaniowe są głównymi przyczynami chorób – gruźlicy, malarii, duru brzusznego oraz tyfusu.

Partnerzy projektów w Kolumbii