Wielu ludzi w Polsce wie o nieludzkich warunkach, w których powstawały i powstają w Trzecim Świecie produkty niektórych renomowanych, markowych producentów. Nie wszystkim jednak przeszkadza fakt, że piękne ubrania znanego projektanta, dywany z Bliskiego Wschodu czy znakomite piłki lub obuwie sportowe produkowały w niewolniczych warunkach dzieci, które nie poznały w życiu nic prócz ciężkiej pracy, niedożywienia i warsztatu, przy którym często nie tylko pracują, ale i śpią.

W latach 60-tych niektórzy działacze zajmujący się pomocą rozwojową powiedzieli sobie, że musi istnieć jakaś alternatywa. Zaczęli nie tylko dostarczać pomoc czy w ramach współpracy rozwojowej podejmować pracę w krajach rozwijających się, ale też kupować i wywozić towary - przede wszystkim wyroby drobnych rzemieślników, jak rzeźby, ozdoby czy odzież. Z początku sprzedawali je wśród współpracowników i dobroczyńców projektów rozwojowych, zaś pozyskane środki służyły ich kontynuacji. Później, gdy sprzedawane wyroby stawały się popularne, zaczęli je proponować szerszemu kręgowi odbiorców.

W latach 70-tych stopniowo powstawały w kolejnych bogatych krajach projekty rozwojowe, które polegały na imporcie takich towarów i ich sprzedaży. Celem tych projektów było umożliwienie drobnym wytwórcom w krajach ubogich regularnego zdobywania środków do życia w sprawiedliwych warunkach. Na Zachodzie zaczęły powstawać organizacje, które kupowały hurtowo i importowały towary. Równocześnie powstawała sieć sklepów, które specjalizowały się w sprzedaży tych towarów pod ulubioną wówczas nazwą "Sklep Trzeciego Świata".

W ten sposób powstała struktura Sprawiedliwego Handlu. Wspierano produkcję drobnych spółdzielni. Wielką uwagę poświęcono też kobietom, których praca jest zazwyczaj na rynku silnie dyskryminowana.

Do wyrobów dodawane są ulotki, z których nabywca może się dowiedzieć o kraju pochodzenia towaru i o jego producencie.

Wraz z upływem czasu działacze organizacji Sprawiedliwego Handlu (FTO) zaczęli coraz bardziej dostrzegać problemy na rynku podstawowych produktów rolnych. Bodźcem stał się niewątpliwie narastający kryzys na rynku kawy.

Kawa jest po ropie naftowej drugim co do wartości towarem na rynku światowym. Dlatego stała się też przedmiotem zainteresowania zachodnich rządowych agencji rozwojowych, zwłaszcza USAID, która zainwestowała wiele milionów dolarów w rozwój upraw kawy w Ameryce Łacińskiej. Skutkiem było gwałtowne wylesianie wielkich obszarów, powiększanie obszarów uprawy i zużycia pestycydów, zatruwających glebę i wodę. Wzrost produkcji kawy spowodował nacisk na ceny. Aby zapobiec upadkowi produkcji, zostało zawarte międzynarodowe porozumienie pod nazwą International Coffee Agreement, które gwarantowało ceny minimalne na giełdzie. Mimo to produkcja zaczęła upadać, gdyż handlowcy obniżali ceny skupu od producentów. W końcu porozumienie upadło i w roku 1989 ceny minimalne kawy przestały obowiązywać. To oznaczało bankructwo dla wielu plantatorów, którym nie pozostało nic innego, jak przestawić się na uprawy narkotykowe.

FTO od początku lat 80-tych starały się wspierać spółdzielnie drobnych producentów kawy. Zaczarowany krąg wysoko oprocentowanych kredytów i długoterminowych płatności został rozwiązany przez płatności z góry i gwarancje odbioru całej produkcji. W regionach, gdzie odbiorcami kawy są FTO, stale rośnie poziom życia, wykształcenia i usług komunalnych.

Po kawie przyszła kolej na herbatę, kakao, ryż, banany, produkty medycyny naturalnej, przyprawy, kosmetyki itp. Dziś Sprawiedliwy Handel oferuje bardzo szeroką gamę produktów spożywczych, pochodzących z krajów ubogich, proponując nie tylko produkty tradycyjnie importowane z krajów Południa, ale wprowadzając też wartościowe produkty spożywcze, które dotąd nie były znane w krajach Północy, choć zajmowały znaczące miejsce w tradycji krajów ubogich.

Popularność wyrobów Sprawiedliwego Handlu szybko rosła, tak że sprzedaż w ani sieci Sklepów Trzeciego Świata, przemianowanych na Sklepy Świata, ani w kościołach czy na akcjach dobroczynnych nie była w stanie zaspokoić popytu. FTO rozpoczęły negocjacje z przedstawicielami wielkich sieci handlowych, by zainteresować ich zakupem towarów wyprodukowanych i importowanych w ramach Sprawiedliwego Handlu.

Ponieważ popularność Sprawiedliwego Handlu rosła, wzrastało też niezadowolenie konsumentów z powodu wstrząsających, nieludzkich wręcz praktyk niektórych korporacji ponadnarodowych w krajach Trzeciego Świata, niektóre firmy handlowe zdecydowały się wprowadzić produkty Sprawiedliwego Handlu do swej oferty. Takie sieci handlowe jak Globus, Rewe, Edeka i inne, mają w krajach Unii Europejskiej w swej ofercie różne produkty Sprawiedliwego Handlu, jak kawę, herbatę, kakao, czekoladę, banany itp.

Wraz ze wzrostem popytu na produkty Sprawiedliwego Handlu i liczby sprzedawców pracujących na czysto komercyjnych zasadach, okazało się konieczne, aby wyroby Sprawiedliwego Handlu można było odróżnić od innych produktów. Powstały różne znaki handlowe, używane przez różne organizacje w poszczególnych krajach. Wraz z upływem czasu powstała konieczność ujednolicenia ich w skali międzynarodowej, a także ujednolicenia zasad ich udzielania.

Powstała międzynarodowa organizacja certyfikacyjna Fairtrade Labelling Organizations International (FLO International). Wysyła ona swych inspektorów do producentów, którzy uczestniczą w Sprawiedliwym Handlu lub chcą się do niego włączyć. Od wyników ich kontroli zależy przyznanie prawa używania znaku Sprawiedliwego Handlu na produktach.

Obecnie Sprawiedliwy Handel ma wprawdzie niewielki, ale dynamicznie rosnący udział w handlu światowym. Największą korzyść przynosi jego uczestnikom i społecznościom w krajach ubogich. Uczestniczącym w nim rodzinom umożliwia zarobkowanie dzięki ich własnym umiejętnościom, dając im w ten sposób szansę na samodzielną poprawę warunków życia. Zapewnia bezpieczne i godne warunki pracy oraz sprawiedliwe wynagrodzenie. Wyklucza pracę dzieci i niewolników, umożliwia też pracownikom uczestnictwo w demokratycznym podejmowaniu decyzji.

Pomaga ubogim w rozwijaniu aktywności i podnoszenia kwalifikacji przy prowadzeniu własnej działalności gospodarczej. Przez swe oddziaływanie poprawia ochronę zdrowia, wykształcenie, warunki mieszkaniowe i możliwości dostępu do zdrowej wody dla całej społeczności lokalnej.

Konsumentom Sprawiedliwy Handel daje gwarancję zakupu wyrobów, które nie są szkodliwe dla zdrowia, których produkcja nie opiera się na wyzysku i nie rujnuje zdrowia i życia ich wytwórców, nie niszczy też przyrody oraz oszczędza zasoby naturalne. Pomaga też podnosić świadomość o problemach ubogich części świata, a mieszkańcom krajów bogatych daje możliwość, by w najprostszy sposób - przez świadomą, etyczną konsumpcję - uczestniczyć w rozwoju ubogich w krajach Południa.